AI in Accounting: Waarom praktijk en wetenschap elkaar nu harder nodig hebben dan ooit

De accountancysector heeft zich historisch altijd aangepast aan technologische vooruitgang. Van digitalisering van boekhouding tot geavanceerde data-analyse: elke golf bracht efficiëntie. Maar zelden werd de kern van het werk zelf geraakt. Tot nu.

“Wat deze fase van AI fundamenteel anders maakt,” zegt Arno Schalck, CTO van PIA Group, “is dat we voor het eerst technologie inzetten die ook met ongestructureerde informatie kan omgaan - zowel als input als output. En precies dát type informatie vormt de kern van ons vak.”

Van automatisering naar meedenken

In accounting en audit draait veel om ongestructureerde data: contracten, notulen, e-mails, narratieven rond risico’s, managementletters. Taken die traditioneel het domein waren van professioneel oordeel en menselijke interpretatie.

Generatieve AI kan vandaag betekenis herkennen, structureren en analyseren in die informatie. Dat opent een nieuwe dimensie van ondersteuning in het vak. Maar het stelt ook een fundamentele vraag: Als technologie structureel kan meedenken in kernprocessen, hoe herontwerpen we dan die processen - met duidelijke governance en behoud van professioneel oordeel?

“Het doet me denken aan eerdere digitaliseringsgolven,” zegt Schalck. “In sommige sectoren ging het razendsnel. In andere, zoals banking, duurde de transformatie langer door complexiteit en regulering. Accounting lijkt eerder op dat tweede scenario. Geen reden tot paniek, maar wel een duidelijke noodzaak om fundamenteel aan het werk te gaan.”

En precies daarom, stelt hij, moeten praktijk en academie vandaag intensiever samenwerken.

De rol van een CTO in een gereguleerde sector

Als CTO van PIA Group ziet Schalck zijn rol nadrukkelijk niet als die van tech-evangelist. “Technologie om de technologie heeft geen waarde. Elke innovatie moet vertrekken vanuit een concreet vakinhoudelijk probleem en bijdragen aan kwaliteit, risicobeheersing en professionele besluitvorming.”

Met een achtergrond onder meer bij McKinsey combineert hij strategisch denken met pragmatische implementatie. Maar minstens zo belangrijk is zijn nauwe betrokkenheid bij de praktijk. “Nieuwe technologie ‘over de heg’ gooien naar professionals werkt niet. Je moet samen met accountants het werk hertekenen. Technologie bouwen is één zaak. Zorgen dat mensen ze begrijpen, vertrouwen en correct toepassen, is veel complexer.” Die aanpak leidde binnen PIA tot een duidelijke overtuiging: AI moet geen losse tool zijn, maar geïntegreerd onderdeel van het proces.

Het kantelpunt: een hackathon met accountants

Aanvankelijk werd AI binnen PIA ingezet voor perifere taken: e-mails, vertalingen, transcripties. Nuttig, maar niet fundamenteel. Het kantelpunt kwam tijdens een interne hackathon.

“Geen ingenieurs, maar onze eigen accountants gingen aan de slag met generatieve AI. Op één dag identificeerden ze bijna vijftig taken binnen onze kernprocessen die potentieel ondersteund of geautomatiseerd konden worden.”

Dat moment maakte duidelijk dat AI geen efficiëntietool aan de rand van het werk zou blijven. Als technologie op zoveel momenten in het proces relevant is, moet het werk zelf opnieuw worden ontworpen - met AI als geïntegreerd onderdeel van de workflow.

De PIA-assistent: een organisatorische keuze

Uit die inzichten ontstond de PIA-assistent. Niet als gadget, maar als bewuste proceskeuze. “De PIA-assistent is onze manier om AI gecontroleerd te integreren in audit- en accountingprocessen. We automatiseren waar mogelijk, structureren waar nodig, maar altijd met een human in the loop. Automatisering mag nooit leiden tot automatisering van verantwoordelijkheid.”

Context is daarbij cruciaal. Accounting draait om samenhang tussen informatiebronnen. Daarom worden databronnen gekoppeld en binnen duidelijke governance-structuren beschikbaar gemaakt. Het doel is helder: aandacht verschuiven naar waar de meerwaarde van de accountant het grootst is - kritisch denken, klantcontact, risicobeheersing en professioneel oordeel.

Wat betekent dit voor jonge accountants?

AI verandert het startpunt van jonge professionals. Repetitieve analyses en documentatie kunnen ondersteund worden, waardoor junior accountants sneller betrokken raken bij interpretatie en risicodenken. Maar hun rol verschuift van uitvoeren naar beoordelen. “Dat vraagt méér kritisch denken, niet minder,” benadrukt Schalck. “Er is een reëel risico op automation bias als output blind wordt overgenomen. Begeleiding en reflectie moeten expliciet onderdeel worden van opleiding en praktijk.”

Voor onderwijsinstellingen betekent dit een verschuiving in focus. Minder nadruk op het manueel uitvoeren van standaardprocedures, meer op systeemdenken, risicogedreven besluitvorming, datagovernance en het expliciet onderbouwen van professioneel oordeel.

AI is probabilistisch. Audit is normatief.

De kern van de uitdaging ligt volgens Schalck in een fundamentele spanning: “AI is probabilistisch. Audit is normatief. De vraag is hoe we die twee verantwoord samenbrengen.”

Dat leidt tot een reeks onderzoeksvragen die praktijk en academie gezamenlijk moeten adresseren:

• Welke combinatie van algemene LLM’s, domeinspecifieke fine-tuning en rule-based controles is optimaal voor risicobeheersing?

• Wanneer verhoogt AI de kwaliteit van risico-identificatie — en wanneer creëert het automation bias?

• Hoe moet een reviewproces eruitzien wanneer AI deel uitmaakt van de workflow?

• Welke guardrails zijn noodzakelijk om professioneel scepticisme te beschermen?

• Waar mag een accountant AI-output als betrouwbaar beschouwen, en waar is systematische verificatie vereist?

“In de praktijk integreren wij modellen van grote technologiebedrijven in onze workflows. De accountability ligt bij de accountant, niet bij het model. Dat creëert een fundamentele spanning - en precies daar ligt de samenwerkingskans met de academische wereld.”

Waarom de samenwerking met Nyenrode essentieel is

De partnership tussen PIA Group en Nyenrode Business Universiteit via de leerstoel MKB Accountancy biedt een unieke mogelijkheid om deze vragen niet alleen theoretisch, maar ook in een realistische praktijkcontext te onderzoeken.

De praktijk kan inzicht geven in hoe AI zich gedraagt binnen gereguleerde audit- en accountingprocessen. De academie kan analyseren welke risico’s, biases en gedragsveranderingen optreden, en hoe governance-structuren moeten worden ingericht.

Het is geen gesprek over hype, maar over verantwoordelijkheid. En het is een gesprek dat nu gevoerd moet worden.

Een uitnodiging tot dialoog

De volgende stap in deze samenwerking is het verdiepen van dit gesprek.

• Hoe herontwerpen we het auditproces in een AI-geassisteerde omgeving?

• Welke implicaties heeft dit voor professioneel scepticisme, controlekwaliteit en opleiding?

• En hoe zorgen we dat innovatie en normatieve kaders elkaar versterken in plaats van tegenwerken?

Om die vragen verder te verkennen, gaat Arno Schalck binnenkort in gesprek met prof. dr. Niels van Nieuw Amerongen, voorzitter van de leerstoel Accountancy aan Nyenrode Business Universiteit.

Een dialoog tussen technologie en normativiteit. Tussen praktijk en wetenschap. En tussen de accountant van vandaag en die van morgen.