AI kan veel, maar niet aanvoelen wat een ondernemer écht nodig heeft

Het accountantsberoep bevindt zich op een belangrijk kantelpunt. Nieuwe technologieën, waaronder kunstmatige intelligentie, veranderen de manier waarop accountants werken fundamenteel. Tegelijkertijd staat de sector voor uitdagingen als krapte op de arbeidsmarkt, steeds complexere regelgeving en de vraag hoe het beroep relevant en aantrekkelijk blijft voor een nieuwe generatie accountants. 

Voor Caroline van Kester-Zwinkels, partner bij MRVO en sinds maart 2026 lid van de Commissie MKB van de NBA, zijn dat geen abstracte discussies. Ze staan centraal in haar dagelijkse werk én in haar bijdrage aan de toekomst van het beroep.

De praktijk verandert sneller dan de regels

Een discussie over de certificeringsbevoegdheid van AA-accountants tijdens een NBA-ledenvergadering bracht Caroline op het podium van het vakdebat. Haar visie op de positie van de mkb-accountant bleef niet onopgemerkt. Kort daarna werd ze gevraagd voor de MKB-commissie van de NBA en de schrijfgroep van CEA die werkt aan de nieuwe eindtermen voor accountantsopleidingen.

Een van de onderwerpen waar zij zich sterk voor maakt, is de positie van de AA-accountant. Tijdens haar studie vond een belangrijke wijziging plaats. Waar AA-accountants voorheen standaard certificeringsbevoegdheid konden verkrijgen, veranderde dat voor nieuwe lichtingen. Inmiddels leidt dat volgens haar tot een groeiende mismatch tussen opleiding, praktijk en regelgeving. Caroline ziet dat als een fundamentele vraag over de inrichting van het beroep.

Het is een visie die zij niet alleen binnen de NBA uitdraagt, maar ook probeert te vertalen naar de accountantsopleiding van de toekomst. Volgens haar moeten opleidingen beter aansluiten op de praktijk waarin accountants dagelijks opereren en de verantwoordelijkheden die zij daadwerkelijk dragen.

Volgens Caroline voeren veel accountants in de mkb-praktijk dagelijks werkzaamheden uit waarvoor zij inhoudelijk uitstekend zijn toegerust. Toch lopen zij regelmatig tegen beperkingen aan die voortkomen uit regelgeving of specifieke opdrachtvoorwaarden.

"Als je kijkt naar wat we leren tijdens onze opleiding, wat we in de praktijk doen en wat we uiteindelijk formeel mogen ondertekenen, dan zit daar soms een enorme mismatch."

Die spanning tussen praktijk en regelgeving was voor haar ook een belangrijke reden om zich actief te gaan inzetten binnen de NBA. Juist omdat zij dagelijks ziet wat accountants daadwerkelijk doen voor ondernemers, vindt ze dat wet- en regelgeving beter moet aansluiten op de realiteit van het vak.

Volgens haar moet het beroep meer vertrouwen durven stellen in het professionele oordeel van accountants zelf. De fundamentele beginselen van het vak verplichten accountants immers om kritisch te beoordelen of zij voldoende kennis, ervaring en expertise hebben om een opdracht uit te voeren.

"Als je zelf tot de conclusie komt dat je een opdracht niet aankunt, dan moet je die niet accepteren. Maar als je de kennis en ervaring wel hebt, waarom zou regelgeving je dan tegenhouden?"

AI verandert het vak - en dat is goed nieuws

Waar digitalisering jarenlang draaide om automatisering van administraties en processen, verschuift de aandacht inmiddels steeds meer naar kunstmatige intelligentie. Volgens Caroline bevindt de sector zich nog volop in de experimentele fase.

"We zijn allemaal aan het ontdekken wat AI voor ons kan betekenen."

Juist daarom vindt zij de huidige periode zo interessant. De keuzes die accountantskantoren vandaag maken, bepalen mede hoe het vak zich de komende jaren ontwikkelt. AI biedt volgens haar enorme kansen om het beroep interessanter en aantrekkelijker te maken. Routinematige werkzaamheden die jarenlang veel tijd kostten, kunnen steeds beter worden ondersteund of zelfs geautomatiseerd. Denk aan controles, analyses, documentatie of andere repetitieve taken. 

Met een glimlach haalt ze een herinnering uit haar begintijd aan. 

"Na een dag bankafschriften aansluiten en vinkjes zetten kreeg ik soms te horen: bedankt voor het vinken." Ze doelt op het soort werkzaamheden waar veel accountants hun carrière mee beginnen: urenlang controleren of cijfers aansluiten, bankmutaties vergelijken met administraties en vastleggen dat alles klopt. Waardevol werk, maar niet per se het werk waar jonge professionals enthousiast van worden.

"Dat soort routinematige werkzaamheden zijn belangrijk, maar ze voegen voor veel mensen weinig energie toe. Als AI een deel daarvan kan overnemen, ontstaat er meer ruimte voor de werkzaamheden waar accountants echt het verschil maken: analyseren, adviseren en gesprekken voeren met ondernemers."

Tegelijkertijd waarschuwt ze dat niet ieder kantoor dezelfde mogelijkheden heeft om in AI te investeren. Technologie vraagt tijd, kennis en middelen. Juist daarom ziet zij samenwerking als een belangrijke succesfactor. "Dat is ook een van de redenen waarom ik de aansluiting bij PIA Group zo waardevol vind. Samen kun je ontwikkelingen veel sneller oppakken dan alleen."

Waarom menselijk oordeel onvervangbaar blijft

Toch gelooft Caroline niet dat AI ooit de kern van het accountantsvak zal overnemen. Daarvoor ontbreekt iets fundamenteels: context.

"Je kunt twee exact dezelfde bedrijven hebben met twee verschillende ondernemers erboven. Op papier zien die bedrijven er hetzelfde uit, maar het advies dat ik geef kan totaal verschillend zijn."

Om dat uit te leggen vertelt ze over een ondernemer die financieel uitstekende resultaten behaalde. De omzet groeide hard en op papier leek alles perfect te verlopen. Maar tijdens het gesprek voelde Caroline dat er iets niet klopte. "Ik schoof letterlijk de jaarrekening aan de kant en vroeg: hoe gaat het eigenlijk met jou?" De reactie verraste haar niet. De ondernemer bleek al lange tijd over zijn grenzen te gaan en hield het eigenlijk niet meer vol.

Volgens haar zit juist daar de blijvende waarde van de accountant. Niet in het verwerken van informatie, maar in het begrijpen van de mens achter de cijfers. Dat geldt ook voor risicoanalyses en controles. Op papier kan een organisatie perfect georganiseerd lijken. Procedures zijn beschreven, verantwoordelijkheden zijn vastgelegd en interne controles zijn netjes gedocumenteerd. Maar de werkelijkheid ziet er soms anders uit.

Caroline vertelt over een controleopdracht waarbij zij een magazijn bezocht. Volgens de procesbeschrijving mocht alleen de magazijnbeheerder toegang hebben tot de voorraad. In theorie een uitstekende beheersmaatregel. Totdat ze op de werkvloer zag dat er simpelweg een blok hout tussen de deur lag. Medewerkers konden daardoor zelf naar binnen lopen om materialen te pakken, omdat dat nu eenmaal sneller was. Daarnaast lag er onder een toetsenbord een briefje met de gebruikersnaam en het wachtwoord van de magazijnbeheerder.

"De magazijnbeheerder zei: ik heb het zo druk, ze pakken het maar gewoon zelf."

Bij analyse van de logbestanden bleek vervolgens dat een groot deel van de voorraad via die gebruikersaccount werd uitgegeven. Op papier leek de functiescheiding prima geregeld, maar in de praktijk was daar weinig van over. Met een paar observaties viel een belangrijk onderdeel van de interne beheersing weg. "Dat soort dingen zie je niet in een procesbeschrijving. Dat zie je alleen als je daadwerkelijk aanwezig bent." AI kan risico's signaleren op basis van beschikbare informatie, maar het ziet niet wat er buiten het systeem gebeurt.

"AI loopt niet over de werkvloer."

Technologie vraagt ook om nieuwe ethische keuzes

De opkomst van AI roept volgens Caroline daarnaast fundamentele vragen op over privacy, autonomie en verantwoordelijkheid. Hoe ver willen we gaan in het verzamelen van data? Wanneer verandert ondersteuning in controle? 

Voor Caroline ligt daar een belangrijke grens.

Technologie mag ondersteunen, maar niet vervangen.

AI beschikt niet over een eigen moreel kompas. Het maakt afwegingen op basis van informatie en modellen die door mensen zijn ontwikkeld. Accountants daarentegen werken vanuit professionele normen, fundamentele beginselen en persoonlijke verantwoordelijkheid.

"Als we het vertrouwen verliezen dat accountants zelf een goede afweging kunnen maken, dan kun je je afvragen welke waarde ons beroep nog heeft."

Juist daarom verwacht zij dat eigenschappen als oordeelsvermogen, integriteit, communicatie en het vermogen om klanten écht te begrijpen alleen maar belangrijker worden.

Waar de echte waarde zit 

De discussie over AI gaat vaak over wat technologie straks allemaal kan. Sneller analyseren. Meer data verwerken. Patronen herkennen die mensen misschien missen. Maar volgens Caroline is dat uiteindelijk niet de belangrijkste vraag.

AI wordt steeds beter in het verwerken van informatie, het herkennen van patronen en het ondersteunen van analyses. Ook binnen de accountancy zullen die mogelijkheden alleen maar verder toenemen. Toch ziet Caroline een fundamenteel verschil tussen informatie begrijpen en menselijk gedrag begrijpen. 

"Technologie kan veel, maar begrijpen wat een ondernemer écht nodig heeft, blijft mensenwerk."

Misschien is dat wel de belangrijkste les voor de accountant van de toekomst: niet dat AI ons werk overneemt, maar dat het ons eraan herinnert waar de echte waarde van ons vak altijd al heeft gezeten.